Diolch yn fawr, Lywydd. Dwi'n falch iawn o roi'r diweddariad yma heddiw ar y gwaith i ddatblygu camau a chostau cychwynnol ymrwymiad uchelgeisiol y Llywodraeth yma i ddarparu cynnig gofal plant i bob teulu.
Bydd yr Aelodau yn ymwybodol bod y Llywodraeth wrthi'n cyflwyno proses raddol i ehangu cynnig gofal plant i bob teulu sydd wedi'i ariannu, ac, o'i weithredu'n llawn, mai hwn fydd y cynnig mwyaf hael yn y Deyrnas Gyfunol, gan ddarparu 20 awr o ofal wedi'i ariannu bob wythnos, am 48 wythnos o'r flwyddyn, i bob plentyn rhwng naw mis a phedair oed.
Yn fy marn i, ac ym marn y Llywodraeth, ac ym marn pob arbenigwr ar dlodi a datblygiad plant, nid rhywbeth y byddai'n braf ei gael yw darpariaeth gofal plant ehangach, ond mae'n gwbl hanfodol. Dyw 'A ddylen ni fod yn ehangu gofal plant wedi'i ariannu neu beidio?' ddim yn gwestiwn i'w drafod. Mae'r diffyg gofal plant fforddiadwy yn broblem gymdeithasol i'w datrys, ac o'i datrys, fe fyddwn ni'n creu manteision sy'n ymestyn i gydraddoldeb rhywedd, datblygiad cynnar plant, mynd i'r afael â thlodi, cefnogi ein heconomi, a gwella iechyd a chyrhaeddiad addysg ein plant.
Ar ôl datgan gyda balchder ein nod i ddarparu cynnig gofal plant i bob teulu, a ninnau nawr 57 o ddiwrnodau i mewn i dymor y Llywodraeth hon, rŷn ni wedi bwrw iddi ac yn gwneud cynnydd rhagorol. Rŷn ni wedi bod yn cydweithio ar ein cynlluniau gyda chynrychiolwyr y sector a llywodraeth leol drwy'r grŵp arbenigol sydd wedi ei sefydlu gennym ni, ac rŷn ni eisoes wedi cyhoeddi cyllid o £55 miliwn ychwanegol drwy'r gyllideb atodol tuag at gam cychwynnol y rhaglen ehangu.
Fel rhan o'r broses o ddatblygu ein maniffesto, fe wnaethon ni gyfrifo'n ofalus gostau ehangu'r cynnig gofal plant, a nodi'r cyllid ychwanegol yr oedd ei angen er mwyn mynd ati i'w ehangu'n llawn. A ninnau nawr yn Llywodraeth, mae swyddogion wedi creu modelau economaidd pellach.
Ar y sail honno, rŷn ni'n datblygu costau cliriach gan ystyried y rhagdybiaethau sydd y tu ôl iddyn nhw. Mae'r modelau sydd wedi'u creu hyd yma yn awgrymu y bydd costau craidd ehangu ein cynnig yn llawn, ar sail prisiau heddiw, yn galw am £375 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn. Amcangyfrif canolig yw hyn, ac mae gwaith ar y gweill gyda'n heconomegwyr a'n dadansoddwyr i brofi a modelu cyfres o elfennau newidiol, sy'n cynnwys y costau ar bob cam ehangu a'r niferoedd posibl a fydd yn manteisio ar y cynnig.
Yn unol â chyngor ein grŵp llywio arbenigol ar ehangu gofal plant, fe fyddwn ni'n ystyried nid dim ond costau'r gweithlu, ond ystod o ffactorau, gan gynnwys hyfforddiant a datblygiad, anghenion dysgu ychwanegol, cymorth awdurdodau lleol a chyfalaf. Mae lefel y cyllid ychwanegol sydd ei angen, a nodwyd gan waith economegwyr Llywodraeth Cymru hyd yma, yn gyson â gwaith manwl Plaid Cymru wrth baratoi i wneud yr ymrwymiad polisi hwn.
Ein nod clir yw bod teuluoedd yn gallu cael mynediad at ofal plant mwy fforddiadwy a symlach, mwy cyson i bob plentyn rhwng naw mis a phedair oed ledled Cymru erbyn diwedd y tymor seneddol hwn. Bydd angen gofal wrth osod trefn ar y camau i'w dilyn i gyrraedd y nod, ynghyd â gwaith partneriaeth a phenderfyniadau cyllido wrth symud ymlaen, ond rŷn ni'n benderfynol o gynnal y momentwm.
Mae'r data diweddaraf, a gyhoeddwyd ar 1 Gorffennaf, yn dangos ein bod ni bellach yn cynnig gofal plant wedi ei ariannu i bron 75 y cant o blant dwy oed ledled Cymru yn 2025-26. Fodd bynnag, rŷn ni am fynd ymhellach a sicrhau bod yr hyn a addawyd gan y Llywodraeth Lafur ddiwethaf, ond na chyflawnwyd ganddi, yn cael ei weithredu'n llawn. Dwi eisiau inni gyrraedd ein holl blant dwy oed cyn gynted â phosibl, a dwi'n pwyso ar awdurdodau lleol i gwblhau'r cam cyntaf hwn erbyn diwedd y flwyddyn ariannol. Dyma beth mae teuluoedd eisiau ei weld ac yn ei haeddu.
Ar ddechrau tymor y Llywodraeth hon, roedd tri awdurdod lleol wedi llwyddo i gynnig 12.5 awr o ofal wedi'i ariannu i bob plentyn dwy oed. Mae un awdurdod lleol arall wedi cyrraedd pob plentyn dwyflwydd oed y mis diwethaf. Ac mae 16 awdurdod lleol arall eisoes wedi cadarnhau, yn sgil y cyllid ychwanegol y byddwn yn ei fuddsoddi drwy'r gyllideb atodol, y byddan nhw'n gallu cyflwyno'r ddarpariaeth yn llawn erbyn diwedd y flwyddyn ariannol hon, sy'n arddangos ein hymrwymiad i ddarparu ein cynnig newydd i deuluoedd ledled Cymru. Mae swyddogion yn gweithio'n agos gyda'r ddau awdurdod lleol sy'n weddill er mwyn deall sut i'w cefnogi i ddarparu i'r pwynt hwn.
Official English translation
Thank you very much, Llywydd. I'm very pleased to provide this update today on the work to develop the initial phasing and costs of the Government's ambitious commitment to deliver a universal childcare offer.
Members will be aware that the Government is introducing a phased expansion of funded universal childcare, which, at full roll-out, will be the most generous offer in the UK, providing 20 hours of funded childcare each week, for 48 weeks of the year, for all children aged from nine months to four years old.
In my view, and the view of the Government, and in the view of every expert on poverty and child development, the expansion of childcare is not merely a 'nice to have', but it's absolutely essential. Whether or not to expand funded childcare is not a question to discuss. The lack of affordable childcare is a societal problem to solve, and in solving it, we will deliver benefits that span across gender equality, early child development, tackling poverty, supporting our economy, and improving our children's health and educational outcomes.
Having stated with pride our aim of delivering a universal childcare offer, and with us now 57 days into this Government term, we have progressed with this and made excellent progress. We have been working on our plans with local government and sector representatives through the newly established expert group, and we have already announced an additional £55 million of funding through the supplementary budget to support the initial phase of the expansion programme.
As part of the process of developing our manifesto, we carefully costed an expanded childcare offer, and we identified the additional funding required to deliver the full expansion. And now in Government, officials have undertaken further economic modelling.
On that basis, we are developing clearer costs, considering the assumptions behind them. The modelling undertaken so far suggests that, at today's prices, the core costs of the full expansion of our offer will require an additional £375 million a year. This is a mid-point estimate, and work is ongoing with our economists and analysts to test and model a range of variables, which includes the costs at each phase of expansion and potential take-up rates.
As advised by our expansion of childcare expert steering group, we will also take into account not only workforce costs, but a range of factors, including training and development, additional learning needs, local authority support and capital. The level of additional funding required, indicated by Welsh Government economists to date, aligns with the detailed work undertaken by Plaid Cymru in preparation to make this policy commitment.
Our clear aim is that families of all children from nine months to four years across Wales should be able to access a more affordable, simpler, more consistent childcare offer by the end of this Senedd term. Achieving this aim will require careful sequencing, along with partnership working and ongoing funding decisions, but we are determined to maintain the momentum.
The latest data, published on 1 July, shows that we are now offering funded childcare to nearly 75 per cent of all two-year-olds across Wales in 2025-26. However, we want to go further and ensure that what was promised by the previous Labour Government, but not delivered, is fully implemented. I want us to reach all our two-year-old children as quickly as possible and I am urging local authorities to complete this first phase by the end of this financial year. This is what families want and deserve.
At the start of this Government term, three local authorities had succeeded in completing the roll-out of 12.5 hours of funded childcare to all two-year olds. One other local authority has reached every two-year-old child last month. And 16 more local authorities have already confirmed that, with the additional funding that we will invest through the supplementary budget, they'll be able to move to a full roll-out by the end of this financial year, which demonstrates our commitment to deliver our new offer to families across Wales. Officials are working closely with the remaining two local authorities to understand how they can be supported to deliver this phase at this point.